ทำไมความเพียรจึงไม่ใช่ทางแห่งความหลุดพ้น?

…….ถ้าเธอถือว่า เธอเป็นผู้ปฏิบัติดี
การปฏิบัติของเธอจะเลวทรามต่ำช้าทันที

…….ถ้ามีคนสรรเสริญเธอว่าเคร่ง
เธอจงกินอาหารให้เต็มท้อง
แล้วนอนคุดคู้อย่างเกียจคร้านตลอดวัน…

…….ถ้าเธอถูกด่าอย่างเสียหายว่า..
เธอเป็นพระที่ย่อหย่อนที่สุด
เธอจงยอมรับด้วยความเต็มใจ…

ถ้าเธอทำอย่างนั้น เธอจะไม่หลงตัวเองเลย
โดยประการทั้งปวง…

…….แต่…ทั้งความเคร่งและความหย่อน
ทั้งความเกียจคร้านและหมั่นเพียร
ก็ไม่ใช่ทางแห่งความหลุดพ้นเลย…

…….บางคนอาจจะเถียงว่า
ทำไมความเพียรจึงจะไม่ใช่ทางแห่งความหลุดพ้น?…

ความเพียรกับความหลุดพ้นมันเป็นธรรมชาติคนละอย่าง
บางที เธออาจจะพากเพียรพยายามที่จะทำ
ความรู้แจ้งธรรมให้เกิดขึ้น
แต่เธอก็ไม่รู้แจ้งสักที…

…….นี่ย่อมแสดงให้เห็นว่า ความเพียรนั้นไม่ใช่ความหลุดพ้น
และไม่ใช่ทางหลุดพ้น…

บุคคลล่วงทุกข์ได้ด้วยความเพียร
บุคคลบริสุทธิ์ได้ด้วยปัญญา

– พระพุทธพจน์